Biohemija sporta i fizičke aktivnosti   (427B2)

Školska godina:

2025/2026.

Uslovi pohađanja:

401B2 + 411B2

ESPB:

5

Vrsta studija:

osnovne akademske studije

Studijski program:

Biohemija: 3. godina, letnji semestar, izborni (E14B2), naučno-stručni predmet

Nastavnik:

dr Milan R. Nikolić
vanredni profesor, Hemijski fakultet, Studentski trg 12-16, Beograd

Saradnici:

—

Fond časova:

Nedeljno: tri časa predavanja (3+0+0)

Ciljevi:

Upoznavanje studenata sa ključnim principima i konceptima biohemijskih osnova uticaja fizičke aktivnosti na specifične metaboličke puteve u ćeliji/ skeletnim mišićima/ telu, njenim pozitivnim i/ili negativnim uticajem na održanje homeostaze, kao i mogućnostima modulacije ovih uticaja kroz ishranu, suplemente u ishrani i doping sredstva.

Ishod:

Po uspešno savladanom programu kursa, student će moći da razume osnove uticaja različitih tipova fizičke aktivnosti na organizam čoveka, mogućnosti njihove modulacije kroz ishranu, suplemente u ishrani u doping sredstva, kao i da, saglasno tome, izabere željeni tip i obim fizičke/sportske aktivnosti.

Oblici nastave:

Predavanja i seminarski radovi studenata.

Vannastavne aktivnosti:

—

Literatura:

Osnovna literatura:

1. Don MacLaren & James Morton. Biochemistry for sport and exercise metabolism, 2nd Edition, 2024; John Wiley & Sons Ltd.; ISBN: 9781119605041.
2. Dan Benerdot. Napredna sportska ishrana, 2010, DataStatus. ISBN: 978-86-7478-116-6.
3. Vraneš, Milan. Analitika sportskih suplemenata: praktikum sa elementima teorije. 2022. Novi Sad: Prirodno-matematički fakultet. ISBN: 978-86-7031-606-5.

Pomoćna literatura:

• Prezentacije (Power-point) sa predavanja; odabrani revijalni radovi.
• Marina Đorđević Nikić. Doping u sportu, Fakultet sporta i fizičkog vaspitanja, Univerzitet u Beogradu, 2004; ISBN 86-903805-1-5.
• Nancy Clark: Sportska prehrana - Priručnik za sportaše, trenere i rekreativce, Gopal, Zagreb, 2008; ISBN: 9789536730049.
• Slavimir Veljković i Mirjana Radenković: Fiziologija srca i mišića, Medicinski fakultet Niš, 2010; ISBN: 9788677462062.

Dodatni materijal:

http://www.chem.bg.ac.rs/~mnikolic/

Predavanja:

10 poena (3 časa nedeljno)

Program rada:

Tematske celine:

- Energetska homeostaza u telu čoveka: energetska goriva, metabolički putevi od značaja za fizičku aktivnost, principi njihove metaboličke regulacije;

– Struktura, aktivnost i funkcija različitih tipova skeletnih mišića u telu čoveka;

– Genetske predispozicije i sportske performanse tela čoveka;

– Značaj (koristi) redovne fizičke aktivnosti za zdravlje čoveka;

– Tipovi fizičke aktivnosti i njihov uticaj na telo čoveka;

– Opšti principi i piramida pravilne ishrane čoveka:

– Specifičnosti ishrane profesionalnih sportista i rekreativaca;

– Dijetetski suplementi u ishrani profesionalnih sportista i rekreativaca: primeri (proteini surutke, kreatin monofosfat, amino-kiseline, kofein, nitrati, puferske supstance, itd.) i biohemijski principi očekivanog delovanja;

– Nedozvoljene supstance i metode (doping sredstva) za poboljšanje fizičkih performansi tela čoveka: klase (anabolički agensi, peptidni hormoni, beta-2 agonisti, hormoni i metabolički modulatori, diuretici i maskirajući agensi, stumulansi, itd.) i opšti principi njihovog delovanja;

– Biološki pasoš sportiste i biomarkeri fizičke aktivnosti;

– Etika u sportu: vrednosti i principi.

Seminarski radovi:

30 poena

Usmeni ispit:

60 poena